ATÖLYE REHBERİ
Vidalar ve kılavuz delikler
Vidanın tutmasını kılavuz delik çapı, ahşap yoğunluğu ve lif yönü belirler. Wood Handbook kuralları ve çözümlü hesap örnekleri.
Gövde, diş dibi ve kılavuz delik
Ahşap vidasının dişsiz bir gövdesi ve dişli kısmı vardır; dişli kısmın çekirdeği diş dibi olarak adlandırılır. Wood Handbook, çoğu ahşap vidasında diş dibi çapının ortalama olarak gövde çapının yaklaşık üçte ikisi olduğunu belirtir. Çekme direnci denklemi, iğne yapraklılarda diş dibi çapının yaklaşık %70'i, geniş yapraklılarda yaklaşık %90'ı çapında kılavuz delikler varsayar.
Tablo bu oranları, Wood Handbook Tablo 8-9 içindeki gövde çaplarıyla yaygın vida numaralarına uygular. Gerçek vidalar üreticiye ve diş türüne göre değişir; uyum önemliyse kullandığınız vidanın diş dibi çapını ölçün. Matkap uçlu vidalar, ön delik açma gereğini ortadan kaldırmak üzere tasarlanmıştır.
| Vida numarası | Gövde | Diş dibi (yaklaşık) | Kılavuz, iğne yapraklı (%70) | Kılavuz, geniş yapraklı (%90) |
|---|---|---|---|---|
| #4 | 2,8 mm | 1,9 mm | 1,3 mm | 1,7 mm |
| #6 | 3,5 mm | 2,3 mm | 1,6 mm | 2,1 mm |
| #8 | 4,2 mm | 2,8 mm | 1,9 mm | 2,5 mm |
| #10 | 4,8 mm | 3,2 mm | 2,3 mm | 2,9 mm |
Yoğunluk ve tutma gücü
Yan yüzeye vidalanan vidanın çekme direnci, bağıl yoğunluğun karesiyle artar. Wood Handbook deney denklemi, newton cinsinden p = 108,25 × G² × D × L biçimindedir. D gövde çapı, L ise dişli kısmın ahşaba giriş derinliğidir; ikisi de milimetredir. Yoğunluk iki katına çıktığında tutma gücü yaklaşık dört katına çıkar. Hafif çamda yuvası sıyrılan bir vidanın meşede sıkı tutmasının nedeni budur.
Bunlar kısa süreli deneylerden elde edilen sınır yüklerdir; tasarım değerleri değildir. Yoğun geniş yapraklı odunlarda çok uzun vidalar fazla katkı sağlamaz; önce vidanın kendisi çekme altında kopar. Uç yüzeye vidalanan vidalar ise ortalama olarak yan yüzeydeki yükün yalnızca %75'ini taşır ve sonuçları daha değişkendir.
Yonga levha
Yonga levhada yaygın sorun vida yuvasının sıyrılmasıdır. Wood Handbook, 15,9 mm giren 8 numara vida için en yüksek torku N·m cinsinden 3,16 + 0,0096 × yoğunluk olarak verir. Bu, 600 kg/m³ için yaklaşık 8,9 N·m, 800 kg/m³ için 10,8 N·m olur. Diş dibi çapının %50 ile %90'ı arasındaki kılavuz delikler, çekme direncinde anlamlı fark yaratmamıştır.
Ölçülü sıkma, çekme direnci ile sıyırma riski arasında en iyi dengeyi sağlar: sıkma torkunu en yüksek değerin %60'ından %90'ına çıkarmak, çekme yükünü yalnızca yaklaşık %3 artırmıştır.
Uygulama notları
El kitabına göre vidaları sabunla kayganlaştırmak, yoğun odunlarda vidalamayı kolaylaştırır ve çekme direncini çok az etkiler. Ön delik açmak yarılmayı da azaltır. Çivilerde, çivi çapının yaklaşık %90'ı çapındaki kılavuz delikler çekme direncini hafifçe artırır; özellikle yoğun türlerde yarılmayı önler veya azaltır.
Taeda çamına (G = 0,51) dişli kısmı 25 mm giren #8 vida (gövde 4,17 mm): 108,25 × 0,51² × 4,17 × 25 ≈ 2.935 N. Amerikan akmeşesinde (G = 0,68): yaklaşık 5.218 N; yaklaşık 1,8 katı.