WERKPLAATSGIDS
Multiplex of MDF: welk plaatmateriaal?
Multiplex is stijver en lichter; MDF is gelijkmatig en goed te bewerken. Vergelijk dichtheid, stijfheid en plaatgewicht voordat je koopt.
Hoe de platen worden gemaakt
Multiplex bestaat uit verlijmde fineerlagen waarvan de draad per laag haaks op de vorige staat. Dat geeft sterkte en stijfheid in beide richtingen. MDF is een vezelplaat die in een droog proces wordt gemaakt: houtvezels worden ontsloten, met hars gemengd en tot een gelijkmatige plaat zonder nerfrichting geperst (Wood Handbook, hoofdstuk 11).
Spaanplaat en OSB nemen een tussenpositie in: spaanplaat heeft fijne spaanders in de deklagen en grovere in de kern; OSB gebruikt lange houtschilfers die in de lengterichting van de plaat liggen. Tabel 12-1 van het Wood Handbook vergelijkt gangbare eigenschappen. De tabel hieronder voegt het gewicht toe van een plaat van 18 mm, 2.440 × 1.220 mm, bij beide grenzen van het dichtheidsbereik.
| Plaatmateriaal | Relatieve dichtheid | Stijfheid (MOE) | Buigsterkte (MOR) | Plaatgewicht |
|---|---|---|---|---|
| Multiplex | 0,4–0,6 | 6,96–8,55 GPa | 33,72–42,61 MPa | 21,4–32,1 kg |
| OSB | 0,5–0,8 | 4,41–6,28 GPa | 21,8–34,7 MPa | 26,8–42,9 kg |
| MDF | 0,7–0,9 | 3,59 GPa | 35,85 MPa | 37,5–48,2 kg |
| Spaanplaat | 0,6–0,8 | 2,76–4,14 GPa | 15,17–24,13 MPa | 32,1–42,9 kg |
| Hardboard | 0,9–1 | 3,1–5,52 GPa | 31,02–56,54 MPa | 48,2–53,6 kg |
Stijfheid en doorbuiging
Voor legplanken, deuren en grote overspanningen telt de stijfheid (elasticiteitsmodulus) zwaarder dan de sterkte. In tabel 12-1 bereikt multiplex 6,96–8,55 GPa, OSB 4,41–6,28 GPa, MDF 3,59 GPa en spaanplaat 2,76–4,14 GPa. De doorbuiging is omgekeerd evenredig met de stijfheid. Een MDF-legplank buigt bij dezelfde afmetingen en belasting daarom ongeveer tweemaal zo ver door als een multiplex plank.
De buigsterkte geeft een iets ander beeld: MDF bereikt 35,85 MPa, vergelijkbaar met multiplex op 33,72–42,61 MPa. Spaanplaat blijft op 15,17–24,13 MPa. MDF draagt vóór breuk een vergelijkbare belasting, maar buigt tot dat punt verder door.
Gewicht, kanten en schroeven
Na hardboard is MDF het zwaarste gangbare plaatmateriaal. Een plaat van 18 mm, 2.440 × 1.220 mm, weegt bij de dichtheden van het Wood Handbook ongeveer 37–48 kg. Voor berkenmultiplex bij 680 kg/m³ is dat ongeveer 36 kg, en voor naaldhoutmultiplex bij de dichtheden uit het Finse handboek 25–28 kg.
MDF-kanten kun je rechtstreeks profileren en afwerken. Bij multiplex blijven de lagen aan de kant zichtbaar. Sommige ontwerpen benutten dat als detail, andere dekken de kant af met kantenband. Schroeven in spaanplaat vraagt om zorg: het Wood Handbook waarschuwt dat te vast aandraaien de schroefdraad in de plaat doldraait en adviseert matig aan te draaien.
Welk materiaal kies je?
Kies multiplex als stijfheid of een laag gewicht belangrijk is: legplanken, verplaatsbare kastrompen en mallen. Kies MDF voor vlakke, gelijkmatige zijden en geprofileerde kanten: gelakte deuren, lijsten en profielwerk. Vul in beide gevallen de werkelijke dikte in bij de plaatoptimalisatie. Die plaatst onderdelen alleen op materiaal van hetzelfde type en dezelfde dikte.
Een legplank van 900 mm in MDF in plaats van multiplex: bij een stijfheid van 3,59 GPa tegenover 6,96 GPa is de doorbuiging onder dezelfde belasting ongeveer 6,96 / 3,59 ≈ 1,9 maal die van multiplex.