WERKPLAATSGIDS
Olie, lak of watergedragen afwerking?
Filmvormende afwerkingen zijn goed te reinigen; indringende oliën vernieuw je eenvoudig. Bescherming binnen en buiten volgens het Wood Handbook.
Filmvormend of indringend
Afwerkingen vormen een film op het oppervlak of dringen zonder filmvorming in het hout. Vernis, lak en verf vormen een film; drogende en niet-drogende oliën en veel sealers dringen in. Elke transparante afwerking vult cellen met een stof waarvan de brekingsindex dichter bij die van hout ligt dan die van lucht. Daardoor krijgt geolied of gelakt hout een diepere kleur.
Binnen zijn filmvormende afwerkingen zoals lak doorgaans het gemakkelijkst schoon te maken. Ze beschermen beter tegen vlekken dan oliën of sealers en bij grotere laagdiktes ook tegen krassen en deuken. Dikkere, hardere films zijn geschikt voor vloeren. Oliën behouden de oppervlaktestructuur en zijn eenvoudig te vernieuwen, maar houden vuil minder goed tegen dan een film.
| Afwerking | Vormt een film | Uitharding | In gebruik |
|---|---|---|---|
| Vernis en lak | Ja | Harden uit; tijd afhankelijk van het product | Het gemakkelijkst te reinigen; kunnen later scheuren, afsplinteren en afbladderen |
| Indringende sealers | Nee, dringen in | Harden snel uit | Gemakkelijk aan te brengen en te reinigen; bestand tegen krassen |
| Drogende oliën (tung, lijnzaad, walnoot) | Nee, dringen in | Kunnen meerdere weken nodig hebben | Gemakkelijk te reinigen; bestand tegen krassen |
| Niet-drogende oliën (plantaardig, mineraal) | Nee, dringen in | Harden nooit uit | Plantaardige oliën kunnen ranzig worden; minerale olie niet |
| Paraffinewas | Nee | Vast bij kamertemperatuur; warm aanbrengen | Wordt niet ranzig; geschikt voor snijvlakken |
Oliën en was
Drogende oliën zoals tungolie, lijnolie en walnootolie harden uit. Volgens het Wood Handbook kan dat meerdere weken duren. Commerciële sealers, vaak vergelijkbaar met verdunde vernis, harden snel uit. Niet-drogende oliën, zoals sommige plantaardige oliën en minerale olie, dringen in maar harden nooit uit.
Plantaardige oliën kunnen ranzig worden en schimmels en bacteriën voeden. Voor snijplanken en hakblokken noemt het handboek minerale olie (vloeibare paraffine) en paraffinewas, beide geschikt voor contact met levensmiddelen. Die worden niet ranzig en bevorderen geen micro-organismen. Het hout verwarmen tot het smeltpunt van de was maakt het aanbrengen gemakkelijker.
Watergedragen afwerkingen
Het handboek beschrijft de vooruitgang in watergedragen afwerkingen door grenswaarden voor vluchtige organische stoffen en raadt af om moderne watergedragen verf te verdunnen. Voor een goede filmvorming van latexverf noemt het doorgaans minimaal 10 °C tijdens het aanbrengen en in de daaropvolgende 24 uur. Sommige samenstellingen werken bij lagere temperaturen; volg het bereik dat de fabrikant opgeeft.
Water in een afwerking zet houtvezels overeind. Volgens het handboek krijgen afwerkingen zonder water later juist gemakkelijker scheuren door opstaande vezels, omdat dit tijdens het afwerken niet wordt uitgelokt. Maak het hout daarom vóór een oplosmiddelhoudende afwerking nat en schuur het na het drogen.
Buiten
Zonlicht breekt het hout onder transparante films af. Volgens het handboek gaan de beste transparante buitenlakken bij volledige blootstelling ongeveer tien jaar mee. Een indringende afwerking kan maar twee jaar meegaan, maar is snel te vernieuwen. Op vlonders bladderen filmvormende afwerkingen vaak af; indringende beitsen of waterafstotende middelen zijn gemakkelijker te onderhouden.
Een snijplank voor de keuken: minerale olie of paraffinewas, beide geschikt voor contact met levensmiddelen, in plaats van plantaardige olie. Een eettafel: een filmvormende afwerking zoals lak, op een oppervlak dat volgens de korrelvolgorde van de fabrikant is geschuurd.