ATÖLYE REHBERİ
Ahşap tutkalı: süre, sıkma ve nem
Sağlam birleşimler tutkal kadar süreye, basınca ve ahşabın nemine de bağlıdır. Wood Handbook bilgileri ve ürün etiketinde kontrol edilecekler.
Etiketteki süreler
Wood Handbook dört süre tanımlar. Karışım ömrü, hazırlanmış tutkalın kullanılabilir kaldığı süredir. Açık bekleme süresi, tutkalın sürülmesinden parçaların birleştirilmesine; kapalı bekleme süresi ise birleştirmeden basınç uygulanmasına kadar geçen süredir. Sıkma süresi, birleşimin basınç altında kaldığı süredir. Preslemeden sonra tam dayanıma ulaşmak saatler veya haftalar alabilir.
Yüksek sıcaklık bu sürelerin tümünü kısaltır. Yüzeyler açıkken su bazlı tutkal havaya ve ahşaba su kaybeder; yapışamayacak kadar kuruyabilir. Polivinil asetat (PVA), epoksi, poliüretan, rezorsinol ve birçok izosiyanat tutkalı oda sıcaklığında sertleşir. Fenol-, melamin- ve üre-formaldehit tutkalları ısıtılmış pres gerektirir. Süreler ürüne göre değiştiğinden elinizdeki tutkalın teknik föyünü kullanın.
Nem oranı
Ahşap tutkalları genellikle %6 ile %14 nemdeki ahşap için geliştirilir; %12 tipik bir şartname değeridir. Yaklaşık %6'nın altında ahşap, sulu tutkallardan suyu o kadar hızlı emer ki yüksek basınç altında bile tutkalın akışı ve nüfuzu bozulur. İzosiyanatlar ve poliüretanlar ise sertleşmek için bir miktar suya ihtiyaç duyar.
Benzer nem oranındaki parçaları tutkallayın. El kitabı, düşük yoğunluklu türlerde farkı yaklaşık 5 yüzde puanının, yüksek yoğunluklularda 2 yüzde puanının altında tutmayı önerir. Ahşap yaklaşık %15 nemin altında ve insanın rahat ettiği sıcaklıklarda kaldığında tutkallı birleşimler dayanımını süresiz korur. Bazı tutkallar 38 °C üzerindeki uzun süreli maruziyette dayanım kaybeder.
Basınç ve yoğunluk
Sıkma, yüzeyleri birbirine yaklaştırır ve tutkalı ahşabın içine iter. Fazla basınç tutkalı dışarı sıkar ve birleşimde yetersiz tutkal bırakır. Düşük yoğunluklu odunlarda aşırı nüfuz, yüksek yoğunluklularda ise aşırı tutkal taşması yaygındır. En sağlam birleşimler, ahşabın yoğunluğuna uygun, orta derecede yüksek basınçla elde edilir.
Birleşim dayanımı, %12 nemde yaklaşık 700–800 kg/m³ yoğunluğa kadar ahşap yoğunluğuyla artar. Bunun üzerinde, kırılmanın büyük ölçüde tutkal hattı yerine ahşapta gerçekleştiği sağlam birleşimleri sürekli elde etmek zorlaşır. Bu nedenle çok yoğun türlerde yüzey hazırlığına ve tutkal üreticisinin talimatlarına daha fazla dikkat gerekir. Bu veri tabanındaki şu türler 750 kg/m³ değerini aşar:
| Ağaç türü | %12 nemde yoğunluk |
|---|---|
| Cumaru | 1.070 kg/m³ |
| İpe | 1.040 kg/m³ |
| Jatoba | 940 kg/m³ |
| Garapa | 790 kg/m³ |
| Amerikan akmeşe | 761,6 kg/m³ |
Yüzeyler ve birleşimler
Yeni rendelenmiş veya biçilmiş yüzeyler en iyi yapışır. El kitabı, yeni 36 numara zımparanın yüzeyde birkaç hücre katmanını ezdiğini ve su itici yüzeylere tutkal ile yüzey ürünlerinin zor tutunduğunu gösterir. Lifleri paralel kenar birleştirmeleri ahşabın kendisi kadar sağlam olabilir. Lamba-zıvana gibi profilli birleşimler esas olarak hizalamaya yardımcı olur; dayanımı artırmaya değil.
Masa tablası için jatoba (940 kg/m³) tahtaları kenarlarından tutkallarken: iki tahtayı da nem ölçerle kontrol edin ve aralarındaki farkı yaklaşık 2 yüzde puanı içinde tutun. Kenarları tutkallamadan hemen önce rendeleyin; ortam sıcaklığı için tutkal üreticisinin açık bekleme ve sıkma sürelerine uyun.