PORADNIK WARSZTATOWY
Praca drewna w poprzek włókien
Deski zmieniają szerokość wraz z wilgotnością. Oszacuj zmianę z opublikowanych wartości skurczu i zaprojektuj miejsce na pracę drewna.
Dlaczego drewno pracuje
Drewno kurczy się i pęcznieje głównie w poprzek włókien. Wood Handbook podaje skurcz wzdłużny od stanu świeżego do absolutnie suchego zaledwie 0,1% do 0,2% dla większości gatunków. Dla gatunków na tej stronie skurcz styczny, wzdłuż słojów, jest od 1,3 do 2,2 razy tak duży jak skurcz promieniowy, w poprzek słojów. Dlatego deska o przekroju stycznym bardziej zmienia szerokość i bardziej się łódkowato paczy niż deska o przekroju promieniowym.
Skurcz zaczyna się dopiero poniżej punktu nasycenia włókien, około 30% wilgotności. Podczas użytkowania wilgotność drewna zwykle zmienia się w zakresie od około 6% do 14%, w którym Wood Handbook traktuje zależność skurczu od wilgotności jako liniową.
Szacowanie zmiany
Równanie 4-9 Wood Handbook zakłada liniową zmianę wymiarów między punktem nasycenia włókien a stanem absolutnie suchym. Przy zmianie o kilka punktów procentowych zmiana szerokości wynosi w przybliżeniu: szerokość × skurcz całkowity ÷ 100 × zmiana wilgotności ÷ punkt nasycenia włókien. Dla desek o przekroju stycznym stosuj skurcz styczny, a dla desek o przekroju promieniowym — promieniowy; przy mieszanej lub nieznanej orientacji podręcznik zaleca wartość styczną.
Poszczególne deski różnią się: według podręcznika współczynnik zmienności skurczu wynosi około 15%, a tarcica rzadko ma idealnie styczny lub promieniowy przekrój. Traktuj wynik jako szacunek, nie tolerancję wymiarową. Tabela pokazuje deskę szerokości 300 mm przy zmianie o 4 punkty procentowe, np. z 12% w wilgotnej porze roku do 8% w ogrzewanym pomieszczeniu.
| Gatunek | Przekrój styczny | Przekrój promieniowy |
|---|---|---|
| Tek | 2,4 mm | 1,3 mm |
| Mahoń (Swietenia) | 1,9 mm | 1,4 mm |
| Iroko | 2,8 mm | 1,8 mm |
| Orzech czarny | 3,1 mm | 2,2 mm |
| Dąb europejski | 3,8 mm | 1,7 mm |
| Dąb czerwony | 3,4 mm | 1,6 mm |
| Klon cukrowy | 4 mm | 1,9 mm |
| Buk zwyczajny | 4,4 mm | 2,1 mm |
| Eukaliptus wielki | 3,9 mm | 2,2 mm |
| Świerk pospolity | 3 mm | 1,4 mm |
Projektowanie z uwzględnieniem pracy drewna
Tarcica o przekroju promieniowym mniej pracuje na szerokości, dlatego podłogi z desek o słojach prostopadłych do powierzchni mniej się kurczą i pęcznieją, a szczeliny na ich stykach mniej się otwierają (Wood Handbook, rozdział 6). Gatunki o małym skurczu, takie jak tek czy mahoń, pracują mniej niż buk lub dąb tej samej szerokości.
Klejonka pracuje jak jedna deska o tej samej szerokości, więc zmiana szerokości blatu 600 mm jest dwukrotnością zmiany szerokości blatu 300 mm. Zapewnij miejsce na ten ruch: mocowania w otworach podłużnych lub pływające, luz dla płycin w ramach oraz luzy w szufladach i drzwiach pasowanych w suchej porze roku.
Wilgotność przed obróbką
Praca drewna po montażu wynika z różnicy między wilgotnością podczas cięcia a wilgotnością w użytkowaniu. Pomiar przed obróbką i aklimatyzacja materiału do przyszłego otoczenia usuwają większość tej różnicy, zanim wpłynie ona na połączenia.
Blat z dębu europejskiego o przekroju stycznym i szerokości 600 mm, przy spadku wilgotności z 12% do 8%: 600 × 9,7% × 4 / 31 ≈ 7,5 mm mniej na szerokości (skurcz i punkt nasycenia włókien według Tropix).