ATÖLYE REHBERİ
Ahşabın liflere dik yönde çalışması
Nem değiştikçe tahtaların genişliği değişir. Yayımlanmış daralma verileriyle değişimi tahmin edin ve tasarımda bu harekete yer bırakın.
Ahşap neden çalışır?
Ahşap çoğunlukla liflere dik yönde daralır ve genişler. Wood Handbook, çoğu tür için yaştan tam kuruya boyuna daralmayı yalnızca %0,1–0,2 olarak verir. Yıllık halkalar boyunca olan teğet daralma, halkalara dik olan radyal daralmadan daha büyüktür: bu sitedeki türlerde radyal daralmanın 1,3 ile 2,2 katıdır. Bu nedenle teğet biçilmiş tahtanın genişliği daha fazla değişir ve radyal biçilmiş tahtadan daha çok oluklaşır.
Daralma yalnızca yaklaşık %30 nem oranındaki lif doygunluğu noktasının altında başlar. Kullanım sırasında ahşap genellikle yaklaşık %6 ile %14 nem arasında çalışır. Wood Handbook bu aralıkta daralma ile nem arasındaki ilişkiyi doğrusal kabul eder.
Değişimi tahmin etme
Wood Handbook Denk. 4-9, lif doygunluğu noktası ile tam kuru hâl arasında boyutların doğrusal değiştiğini varsayar. Birkaç yüzde puanlık nem değişiminde genişlik değişimi yaklaşık olarak genişlik × toplam daralma ÷ 100 × nem değişimi ÷ lif doygunluğu noktasıdır. Teğet biçilmiş tahtalarda teğet, radyal biçilmiş tahtalarda radyal daralmayı kullanın. Karışık veya bilinmeyen kesim yönü için el kitabı teğet değeri önerir.
Her tahta farklıdır. El kitabı daralmanın varyasyon katsayısını yaklaşık %15 olarak verir; kereste nadiren tam teğet veya tam radyal biçilmiştir. Sonucu tolerans değil, tahmin olarak değerlendirin. Tablo, 300 mm genişliğindeki bir tahtada 4 yüzde puanlık değişimi gösterir; örneğin nemli mevsimde %12'den ısıtılan odada %8'e geçişi.
| Ağaç türü | Teğet biçilmiş | Radyal biçilmiş |
|---|---|---|
| Tik | 2,4 mm | 1,3 mm |
| Maun (Swietenia) | 1,9 mm | 1,4 mm |
| İroko | 2,8 mm | 1,8 mm |
| Amerikan kara cevizi | 3,1 mm | 2,2 mm |
| Avrupa meşesi | 3,8 mm | 1,7 mm |
| Amerikan kırmızı meşe | 3,4 mm | 1,6 mm |
| Sert akçaağaç | 4 mm | 1,9 mm |
| Avrupa kayını | 4,4 mm | 2,1 mm |
| Grandis okaliptüsü | 3,9 mm | 2,2 mm |
| Avrupa ladini | 3 mm | 1,4 mm |
Çalışmaya uygun tasarım
Radyal biçilmiş malzeme genişlik yönünde daha az çalışır. Bu nedenle yıllık halkaları dik konumdaki döşeme daha az daralıp genişler ve kenar birleşimleri daha az açılır (Wood Handbook, bölüm 6). Tik veya maun gibi daralması düşük türler, aynı genişlikteki kayın ya da meşeden daha az çalışır.
Tutkallı panel, aynı genişlikte tek bir tahta gibi çalışır; bu nedenle 600 mm genişliğindeki masa tablası, 300 mm genişliğindekinin iki katı çalışır. Bu harekete yer bırakın: uzun delikli veya hareket serbestliği sağlayan bağlantılar, çerçeve içindeki panellerde çalışma payı ve kurak mevsimde takılan çekmece ile kapaklarda boşluklar kullanın.
İşlemeden önce nem
Montajdan sonraki çalışma, kesim sırasındaki nem oranı ile kullanım sırasındaki nem oranı arasındaki farktan doğar. İşlemeden önce ölçüm yapmak ve mevcut malzemeyi kullanılacağı ortama alıştırmak, bu farkın büyük bölümünü birleşimlere yansımadan ortadan kaldırır.
600 mm genişliğindeki teğet biçilmiş Avrupa meşesi masa tablası %12'den %8 neme düşerse: 600 × %9,7 × 4 / 31 ≈ 7,5 mm daralır (Tropix daralma ve lif doygunluğu noktası verileri).